Sosyal Ortamlarda Kaygı:“Ya Yanlış Bir Şey Söylersem?”

Sosyal kaygı bazen bir ortama girmeden çok önce başlar. Ne söyleyeceğinizi düşünür, sorulabilecek sorulara cevap hazırlarsınız. Konuşmak istediğiniz hâlde doğru anı beklerken sohbet başka bir yere gider.

“Ya söyleyecek bir şey bulamazsam?”

“Sesim titrerse fark ederler mi?”

“Ya beni sıkıcı bulurlarsa?”

Eve döndüğünüzde ise konuşma zihninizde devam edebilir. Söylediğiniz bir cümleyi yeniden değerlendirir, bir bakışa anlam yükler, keşke farklı davransaydım diye düşünürsünüz.

Böyle anlarda mesele yalnızca konuşabilmek değildir. Bazen konuşurken nasıl göründüğünüzü sürekli kontrol etmenin yükünü de taşırsınız.

Sosyal kaygı nedir?

Sosyal kaygının merkezinde, başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme, küçük düşme veya mahcup olma korkusu bulunabilir. Yeni biriyle tanışmak, toplantıda söz almak, telefon görüşmesi yapmak ya da başkalarının önünde bir iş yapmak zorlayıcı hâle gelebilir.

Kaygıya yüz kızarması, terleme, titreme veya kalp atışlarında hızlanma gibi bedensel tepkiler de eşlik edebilir. Bazı kişiler ise düşüncelerinin bir anda durduğunu hisseder.

Ancak zaman zaman sosyal ortamlarda kaygılanmak, tek başına sosyal kaygı bozukluğu anlamına gelmez. Kaygının sürekliliği, yoğunluğu ve günlük yaşama etkisi değerlendirilmelidir.

Çekingenlik ve içe dönüklük aynı şey mi?

Çekingen olmak, yeni ortamlara alışmak için zamana ihtiyaç duymak veya kalabalık yerine daha küçük buluşmaları tercih etmek tek başına bir sorun değildir.

İçe dönüklük de sosyal kaygıyla aynı anlama gelmez. Bir kişi daha sakin ortamları tercih edebilir ve bundan memnun olabilir. Başka biri ise insanlarla yakınlaşmak istediği hâlde yargılanma korkusu nedeniyle geri durabilir. Bu özellikler aynı kişide bir arada da bulunabilir.

Burada kendinize sorabileceğiniz soru şudur:

“Bunu istemediğim için mi yapmıyorum, yoksa istediğim hâlde kaygıdan dolayı mı vazgeçiyorum?”

Amaç herkesin dışa dönük olması değildir. Önemli olan, kendi tercihlerinizi ne kadar özgürce yaşayabildiğinizdir.

Öncesinde, sırasında ve sonrasında yorulmak

Bir arkadaşınızın sizi küçük bir buluşmaya davet ettiğini düşünün. Gitmek istiyorsunuz ama zihniniz olası zorlukları sıralamaya başlıyor:

“Tanımadığım insanlar olacak. Konuşamazsam tuhaf görüneceğim.”

Buluşma sırasında dikkatiniz sohbetten çok kendinize yönelebilir:

“Nasıl oturuyorum? Yüzüm kızardı mı? Çok mu az konuştum?”

Sonrasında ise yalnızca zorlandığınız anları hatırlayabilirsiniz:

“Bir soruya kısa cevap verdim. Kesin beni ilgisiz buldular.”

Bu örnekte gözlem ile yorum birbirine karışıyor. Kısa cevap vermiş olmanız gözlemlenebilir bir durumdur. Karşınızdaki kişinin sizi ilgisiz bulduğu ise ayrıca kanıt gerektiren bir tahmindir.

Kaçınmak neden her zaman rahatlatmaz?

Bir daveti reddetmek veya söz almamak o anda rahatlama sağlayabilir. Fakat kaygı nedeniyle sürekli uzak durmak, korktuğunuz durumları farklı biçimde deneyimleme fırsatını azaltabilir.

Bazen kişi ortamdadır ama görünmez kalmaya çalışır: telefonuyla meşgul olur, söyleyeceği her cümleyi uzun uzun prova eder veya yalnızca yanındaki kişinin konuşmasını bekler.

Bu davranışların varlığı tek başına sorun değildir. Önemli olan, hangi amaçla kullanıldıkları ve kişinin bunlar olmadan hiçbir şey yapamayacağına inanıp inanmadığıdır.

Kendinize şu soruyu sorabilirsiniz:

“Bu davranışı tercih ettiğim için mi yapıyorum, yoksa yapmazsam kötü bir şey olacağına inandığım için mi?”

Sosyal kaygıyla baş ederken küçük adımlar

Kendinizi bir anda en zorlandığınız ortamın içine atmanız gerekmez. Güvenli ve günlük bir durumda, sizin için anlamlı ve yönetilebilir bir adım seçebilirsiniz.

Örneğin bir toplantıda uzun bir sunum yapmak yerine kısa bir soru sormak, tanıdığınız birine selam vermek veya küçük bir sohbette görüşünüzü bir cümleyle paylaşmak başlangıç olabilir.

Adımdan önce beklentinizi yazın:

“Bir soru sorarsam herkes bilgisiz olduğumu düşünecek.”

Sonrasında ise yalnızca gözlemleyebildiğiniz şeyleri not edin:

“Sorumu sordum. Bir kişi cevap verdi ve toplantı devam etti.”

Başkalarının zihnini okuyamazsınız. Ama korktuğunuz tahminle gözlemlediğiniz sonucu karşılaştırabilirsiniz. Her denemenin rahat geçmesi veya herkesin olumlu tepki vermesi gerekmez.

Bu yaklaşımın amacı kaygıyı zorla sıfırlamak değil, kaygı varken de seçtiğiniz küçük bir davranışı yapabilmeye alan açmaktır.

Dikkatinizi yalnızca kendinize vermeyin

Sohbet sırasında sürekli nasıl göründüğünüzü kontrol ettiğinizi fark ederseniz dikkatinizi yeniden konuşmanın içeriğine yönlendirmeyi deneyebilirsiniz.

Karşınızdaki kişi ne anlatıyor? Anlattığı konuda gerçekten merak ettiğiniz ne var? Söylediği bir ayrıntıyla ilgili soru sormak ister misiniz?

Bu, kusursuz bir sohbet tekniği değildir. Kendinizi değerlendirmenin yanında, karşınızdaki insanla temas kurmaya da yer açmaktır.

Bir konuşmadan sonra da kendinize yalnızca “Neyi yanlış yaptım?” diye sormak yerine şunları sorabilirsiniz:

  • Gerçekte ne oldu?
  • Hangi noktaları tahmin ederek tamamlıyorum?
  • Zorlanmama rağmen ne yapabildim?

Kısa bir değerlendirme yapmakla konuşmayı saatlerce zihninizde yargılamak aynı şey değildir.

Yakınlarımız nasıl destek olabilir?

“Biraz rahat ol” veya “Bunda çekinecek ne var?” gibi sözler, kişinin yaşadığı zorluğu anlatmasını güçleştirebilir.

Bunun yerine şu tür bir yaklaşım daha fazla konuşma alanı açabilir:

“Bu ortamın seni zorladığını görüyorum. Ne yapmak istiyorsun ve nasıl destek olmamı istersin?”

Kişiyi herkesin önünde konuşmaya zorlamak veya onun yerine bütün görüşmeleri üstlenmek yerine, neye hazır olduğunu birlikte konuşabilirsiniz. Destek, kişinin kendi adımlarını seçmesine alan bırakmalıdır.

Ne zaman profesyonel destek alınmalı?

Kaygı nedeniyle derslere katılmak, iş görüşmesine gitmek, arkadaşlık kurmak veya günlük işlerinizi yapmak zorlaşıyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşebilirsiniz.

Sosyal kaygı bozukluğu için etkili tedavi seçenekleri vardır. Bilişsel davranışçı terapi bu alanda kullanılan yaklaşımlardan biridir. Gerektiğinde ilaç tedavisi de psikiyatrist tarafından değerlendirilir. Destek planı kişinin ihtiyaçlarına göre oluşturulur.

Her ortamda rahat olmayı başarmış olmanız gerekmez. Yardım istemek için de kaygının hayatınızın bütün alanlarını kaplamasını beklemek zorunda değilsiniz.

Söyleyeceğiniz her şey kusursuz olmak zorunda değil

Bir sohbetin içinde duraksayabilir, bir kelimeyi unutabilir veya “Bunu bilmiyorum” diyebilirsiniz. Bunlar insanlarla iletişim kurmanın içinde yer alır.

Kendinizi ifade etmek için her cümlenizin ilgi çekici, eksiksiz veya herkes tarafından beğenilir olması gerekmez.

Amaç, bulunduğunuz ortamın en çok konuşan kişisi olmak değil; söylemek istediklerinize de yer açabilmektir.

Psikolog Rengin Kılıç

Yararlanılan Kaynaklar

National Institute of Mental Health. Social Anxiety Disorder: What You Need to Know.

https://www.nimh.nih.gov/health/publications/social-anxiety-disorder-more-than-just-shyness

NHS. Social Anxiety (Social Phobia).

https://www.nhs.uk/mental-health/conditions/social-anxiety

Cumbria, Northumberland, Tyne and Wear NHS Foundation Trust. Social Anxiety — Self-Help Guide.

https://selfhelp.cntw.nhs.uk/self-help-guides/social-anxiety/print/399

Psikoloji Üzerine Yeni Yazılardan Haberdar Olun

Kaygı, ilişkiler, duygular ve psikolojik iyi oluş üzerine hazırladığım yeni yazılardan e-posta yoluyla haberdar olmak için abone olabilirsiniz.

E-posta adresiniz yalnızca yeni yazılardan haberdar olmanız için kullanılacaktır. Dilediğiniz zaman abonelikten ayrılabilirsiniz. Daha fazla bilgi için Gizlilik Politikamızı privacy policy inceleyebilirsiniz.

Benzer Gönderiler

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir