Psikoloji Kitaplığı 1: Kendinizi Anlamak İçin 5 Kitap
Bazen bir kitapta karşılaştığımız cümle, uzun zamandır anlatmaya çalıştığımız bir duyguyu ifade eder. Bazen de yaşadığımız bir güçlüğe başka bir açıdan bakmamızı sağlar. Ancak psikoloji kitapları arasında seçim yaparken yalnızca ilgi çekici bir başlığa değil, kitabın yaklaşımına ve kendi beklentimize de bakmak gerekir.
Bu psikoloji kitapları serisinde, farklı ihtiyaçlara hitap eden eserleri ele alacağız. Her kitap için ne anlattığını, kimlere uygun olabileceğini ve hangi beklentiyle okunmasının daha anlamlı olduğunu konuşacağız.
İlk seçkimizde düşüncelerimizi anlamak, zor duygulara alan açmak, kendimize yaklaşımımızı değiştirmek ve tekrar eden ilişki örüntülerini fark etmek üzerine beş kitap var. Hepsini sırayla okumak zorunda değilsiniz. Başlangıç noktanız, şu sıralar üzerinde düşünmek istediğiniz konu olabilir.
1. İyi Hissetmek — David D. Burns
Düşüncelerinin duygularıyla ilişkisini anlamak isteyenlere
Bir hata yaptığınızda aklınızdan ilk ne geçiyor? “Bu kez istediğim gibi olmadı” mı, yoksa “Ben zaten hiçbir şeyi beceremiyorum” mu?
İyi Hissetmek, olayları yorumlama biçimimizle duygularımız arasındaki ilişkiyi ele alan, bilişsel yaklaşımı genel okuyucuya tanıtan bir kitap. Olumsuz düşünceleri fark etmeye ve değerlendirmeye yönelik açıklamalar ve uygulamalar içeriyor.
Bu kitabı seçkiye alma nedenim, kendimiz hakkında verdiğimiz hızlı hükümlere biraz daha yakından bakmak için bir başlangıç sunması. “Başarısızım” gibi geniş bir yargının hangi olaydan doğduğunu ve ne kadarını kapsadığını sorgulamak, üzerinde çalışılabilecek somut bir alan açabilir.
Kimler için uygun olabilir?
Kendini sık eleştiren, bir olumsuzluktan hareketle hayatının bütünü hakkında karamsar sonuçlara ulaşan veya düşünce–duygu ilişkisini öğrenmek isteyen okuyucular için değerlendirilebilir.
Nasıl okunabilir?
Uygulama ağırlıklı bölümlerde yavaşlamak ve önerilen çalışmalara zaman ayırmak daha anlamlı olabilir. Kitaptaki ölçekleri ya da örnekleri kendinize tanı koymanın aracı olarak kullanmamak önemlidir. Amaç, her düşünceyi zorla olumluya çevirmek değil; onu daha dikkatli değerlendirmektir.
2. Mutluluk Tuzağı — Russ Harris
Sürekli iyi hissetmeye çalışmaktan yorulanlara
“Kaygım tamamen geçince başlayacağım.”
“Kendimi iyi hissetmeden hayatımdan keyif alamam.”
Bu beklentiler tanıdık geliyorsa Mutluluk Tuzağı ilginizi çekebilir. Russ Harris, Kabul ve Kararlılık Terapisi yaklaşımı üzerinden zor düşünce ve duygularla ilişkimizi, değerlerimizi ve yaşamımızda önem verdiğimiz yönde hareket etmeyi ele alıyor.
Bu seçkide kitaba yer verme nedenim, okuyucuya mutluluk beklentisini sorgulayabileceği bir alan sunması. Hayatımızda değer verdiğimiz şeylere yaklaşmak için bütün rahatsız edici duyguların ortadan kalkmasını bekleyip beklemediğimizi düşünmek anlamlı olabilir.
Kimler için uygun olabilir?
Düşüncelerini susturmaya çok enerji harcayan, kendisini sürekli iyi hissetmek zorunda gören veya önemli adımlarını “hazır hissedeceği güne” bırakan okuyucular için bir başlangıç olabilir.
Nasıl okunabilir?
Kitaptaki kabul kavramını, zarar veren koşullara katlanmak veya değişimden vazgeçmek şeklinde yorumlamadan okumak gerekir. Duygularımıza alan açarken sınırlarımızı ve ihtiyaçlarımızı gözetmeye devam edebiliriz.
3. Öz Şefkat — Kristin Neff
Kendisine, sevdiği insanlara davrandığından daha sert davrananlara
Yakın bir arkadaşınız zorlandığında ona ne söylersiniz? Peki, benzer bir durumda kendinize nasıl seslenirsiniz?
Kristin Neff’in Öz Şefkat kitabı, kişinin acı çektiğinde veya hata yaptığında kendisine nasıl yaklaşabileceğine odaklanıyor. Öz şefkat alanındaki araştırmalarıyla tanınan yazar, kendimize de özen gösterebilmenin önemini ele alıyor.
Bu kitabı öneri listesine alma nedenim, kendimizle kurduğumuz ilişkinin dilini düşünmeye davet etmesi. Bir güçlüğü değerlendirirken yalnızca ne yaptığımıza değil, bunun ardından kendimize nasıl davrandığımıza da bakabiliriz.
Kimler için uygun olabilir?
Hataları üzerinde uzun süre duran, başarılarını kolayca küçümseyen veya kendisine anlayış gösterirse sorumluluklarını bırakacağından endişelenen okuyucular için değerlendirilebilir.
Nasıl okunabilir?
Öz şefkati yeni bir başarı görevine dönüştürmemeye çalışın. “Kendime yeterince iyi davranamıyorum” diyerek kendinizi yeniden eleştirmek yerine, zorlandığınız anları fark etmekle başlayabilirsiniz. Kendinize özen göstermekle davranışlarınızın sorumluluğunu almak birlikte mümkündür.
4. Hayatı Yeniden Keşfedin — Jeffrey E. Young ve Janet S. Klosko
Hayatında tekrar eden örüntüleri anlamak isteyenlere
“Farklı insanlarla benzer sorunları neden tekrar yaşıyorum?”
“İhtiyaçlarımı söylemek benim için neden bu kadar zor?”
Hayatı Yeniden Keşfedin, şema yaklaşımı üzerinden tekrar eden düşünce, duygu ve davranış örüntülerini ele alıyor. Okuyucuya bazı yerleşmiş inanışlarını ve bunların yaşamıyla ilişkisini inceleyebileceği bir çerçeve sunuyor.
Bu seçkideki yeri, tek bir olayın ötesine bakmaya davet etmesinden geliyor. Bir ilişkide veya durumda yaşanan güçlüğü düşünürken, benzer tepkilerin başka zamanlarda da ortaya çıkıp çıkmadığını araştırabiliriz.
Kimler için uygun olabilir?
İlişkilerinde benzer döngüler fark eden, kendisiyle ilgili yerleşmiş beklentilerini anlamak isteyen veya şema yaklaşımıyla tanışmayı düşünen okuyucular için uygun bir seçenek olabilir.
Nasıl okunabilir?
Kitaptaki kavramları değişmez kimlik tanımlarına dönüştürmeden ilerlemek önemlidir. Bir açıklamada kendinizden bir parça bulmanız, bütün yaşamınızın o kavramla açıklanabileceği anlamına gelmez. Geçmiş deneyimleri düşünürken bugünkü koşulları ve ilişkilerdeki karşılıklı etkileri de göz önünde bulundurun.
5. İnsan Olmak — Engin Geçtan
İnsanın iç dünyasına ve ilişkilerine daha geniş bir açıdan bakmak isteyenlere
Psikoloji okumaları her zaman egzersiz yapmak veya belirli bir soruna çözüm aramak üzerine olmak zorunda değil. Bazen yalnızlığı, sorumluluğu, kaygıyı veya insanlarla kurduğumuz ilişkiyi düşünmek isteriz.
Engin Geçtan’ın İnsan Olmak kitabında birey ve toplum, ana-baba ve çocuk ilişkisi, öfke, değersizlik duygusu, kaygı ve yalnızlık gibi başlıklar bulunuyor.
Bu kitabı seçkiye ekleme nedenim, uygulamalı rehberlerin yanında daha düşünsel bir okuma alanı açması. Okuyucu, farklı insan deneyimleri üzerine durup kendi sorularını oluşturabilir.
Kimler için uygun olabilir?
Psikolojiye ilgi duyan, kendisini ve ilişkilerini daha geniş bir çerçevede düşünmek isteyen, adım adım uygulama kitabından ziyade yorumlayıcı bir metin arayan okuyucular için değerlendirilebilir.
Nasıl okunabilir?
Kitabı güncel bir tanı veya tedavi kılavuzu olarak değil, yazarın kuramsal ve klinik bakışını yansıtan bir eser olarak ele almak daha yerinde olur. Her açıklamanın kendi deneyiminize uymasını beklemek zorunda değilsiniz.
Hangi Kitapla Başlamalı?
Seçiminizi kolaylaştırmak için kendinize şu soruyu sorabilirsiniz: “Şu anda en çok neyi anlamaya ihtiyacım var?”
- Düşüncelerimin duygularımla ilişkisini: İyi Hissetmek
- Zor duygular varken de hayatıma katılabilmeyi: Mutluluk Tuzağı
- Kendime daha anlayışlı yaklaşmayı: Öz Şefkat
- Tekrar eden ilişki ve davranış örüntülerini: Hayatı Yeniden Keşfedin
- İnsan deneyimine daha geniş açıdan bakmayı: İnsan Olmak
Bu eşleştirmeler kesin sınırlar değil, seçim yapmayı kolaylaştıran başlangıç önerileridir. Aynı kitap farklı dönemlerde farklı sorularınıza eşlik edebilir.
Okuduklarımızı Hayatımıza Nasıl Taşıyabiliriz?
Bir psikoloji kitabını bitirmek kadar, okurken neyi fark ettiğimiz de önemlidir. Her bölümün ardından birkaç kısa not alabilirsiniz:
“Bu bölüm bana ne düşündürdü?”
“Hangi açıklama deneyimime uydu, hangisi uymadı?”
“Üzerinde biraz daha düşünmek istediğim soru ne?”
Kitaptaki her öneriyi uygulamak veya her görüşe katılmak zorunda değilsiniz. Okumaya merakla olduğu kadar eleştirel bir gözle de yaklaşabilirsiniz.
Bu seçki, kitapların yaklaşımı ve sunduğu içerik üzerinden hazırlanmıştır; bir etkinlik sıralaması değildir. Kitaplar kendimizi anlamamıza eşlik edebilir, ancak kişisel değerlendirme ve ihtiyaç duyulan profesyonel desteğin yerini tutmaz.
Başlamak için bütün kitapları okumak gerekmiyor. Şu anki ihtiyacınıza temas eden bir kitap ve üzerinde durmak istediğiniz bir soru yeterli olabilir.
Psikolog Rengin Kılıç
Kitap bilgileri ve kaynaklar
- İyi Hissetmek — Psikonet Yayınları
- Mutluluk Tuzağı — Diyojen Yayıncılık
- Öz Şefkat — Diyojen Yayıncılık
- Hayatı Yeniden Keşfedin — Psikonet Yayınları
- İnsan Olmak — Metis Yayınları
